Về miền thinh không

Tôi “lang thang” theo từng bài thơ từ đầu tập đến cuối tập “Về Miền Thinh Không” của tác giả Văn Diên như đi trong một khu vườn, gặp cái cây nào, bông hoa nào, quả chín nào đó mà mình ấn tượng thì dừng lại để ngắm nhìn ...

Viết bởi: Nguyễn Quang Thiều

Tôi luôn có một sự hứng khởi có lẽ không giống nhiều người. Đó là hứng khởi “lang thang” trong một vùng mới mà mình chưa bao giờ đi qua. Cho dù cái “vùng” ấy ở đâu, ở thời nào cũng chứa đựng trong đó một điều gì đấy làm ta xúc động, làm ta phải dừng lại và suy ngẫm để khám phá. Trong thơ ca cũng vậy, hãy đọc hết một tập thơ của những tác giả mà ta chưa biết đến nhiều hoặc chưa biết gì trước đó. Thế nào ta cũng tìm thấy được một điều gì đó. Và cái “vùng” trong những bài thơ của Văn Diên cũng là một vùng như thế.

 Tôi nói đôi điều về thơ Văn Diên không theo một cách quen thuộc như đã nói về một số tập thơ khác trước đây. Tôi “lang thang” theo từng bài thơ từ đầu tập đến cuối tập “Về Miền Thinh Không” của tác giả Văn Diên như đi trong một khu vườn, gặp cái cây nào, bông hoa nào, quả chín nào đó mà mình ấn tượng thì dừng lại để ngắm nhìn và thưởng thức theo cảm xúc của mình. Đấy có lẽ cũng là một cách cảm nhận thơ ca của tôi.

Thành phố tôi đêm mau

Sáng đèn soi xanh cây

Mưa lạnh đông đường vắng

Bình yên ấm vòng tay.

 Tôi thích nhịp và cách dùng một số từ của những câu thơ nói trên. Hình ảnh của một thành phố trong đêm mưa lạnh ai cũng biết. Nếu viết một cách thông thường thì nó sẽ khó gợi cảm được gì. Nhưng Văn Diên viết : “Thành phố tôi đêm mau” thì cách viết đó thay đổi cảm xúc tôi và làm tôi đọc tiếp. Tôi nói về điều này vừa làm cảm nhận thú vị của tôi, vừa muốn nói với tác giả Văn Diên cần tập trung hơn nữa vào cách dùng từ và cấu trúc các từ trong một câu hay trong một bài. Thực ra mọi điều về thế gian này chẳng có gì mới hơn, chỉ còn lại cách nhìn của con người, đặc biệt là cách nhìn trong sáng tạo nghệ thuật làm cho nó hiện ra như thế lần đầu ta nhìn thấy.

Rất nhiều bài thơ của Văn Diên nói về quê hương. Và khi nói về quê hương thì hầu hết các tác giả đều gây được cảm xúc cho người đọc, bởi đơn giản là hầu hết người Việt Nam đều có một quê hương cho dù họ sinh sống ở đâu thậm chí sinh ra ở đâu đó, nhưng ông bà cha mẹ họ lại sinh ra và lớn lên từ một vùng quê.

Thế nhưng, để viết những câu thơ làm ta phải quay lại nhìn thật lâu vào một cái gì đó ở làng quê ấy thì không phải dễ. Tác giả Văn Diên có những câu như thế. Xin cùng tôi đọc những câu thơ trích dưới đây:

 Từng bờ tre ngõ nhỏ

Tiếng chuông chiều vang ngân

Giàn trầu không bâng khuâng.

Hai câu đầu khổ thơ trên là những câu thơ thông thường, nhưng câu thứ ba không còn thông thường nữa. “Giàn trầu không bâng khuâng” là câu thơ tôi chưa gặp cho dù nhiều người viết về giàn trầu không trong đó có cả tôi. Chữ bâng khuâng được đặt vào cái giàn trầu không đó đã làm nên hiệu ứng cảm xúc. Tôi đã hàng trăm lần đứng trước giàn trầu không bên bể nước ở làng quê của mình. Nơi đó bà tôi, mẹ tôi đã từng hái trầu và tôi cũng từng hái trầu cho bà, cho mẹ. Sau khi bà và mẹ tôi đã mất, giàn trầu không vẫn còn ở đó. Tôi trở về và đứng lặng im trước giàn trầu không với một cảm xúc thật sự. Nhưng tôi không thể chọn được một từ nào giản dị mà gây ấn tượng mạnh. Và từ “bâng khuâng’’, một từ rất dễ gây ra sự sáo mòn nhưng ở đây là một từ vô cùng hợp lý và gây hiệu quả mạnh.

 Chim gù bên bãi dâu non

Sông thì thầm chảy đâu còn phù sa.

Một điều mà nhiều người dễ thấy là những bài thơ của tác giả Văn Diên đều rất giản dị, không dụng "phép tu từ". Tất cả chảy ra tự nhiên. Nhưng nhiều câu thơ với những từ giản đơn, thông thường được kết hợp lại với nhau một cách rất lạ làm nên một hiệu ứng cảm xúc bất ngờ. Không ai tìm ra được sự cầu kỳ trong hai câu thơ trên. Nhưng với tôi, hai câu thơ đó làm tôi mang cảm giác gợi mở rất rộng. Trong tiếng thì thầm của con sông nhưng phù sa đã không còn. Nó làm cho tôi mang cảm giác hụt hẫng và đang đánh mất một điều gì đấy. Nó gợi cho tôi về những con sông đã và đang chết bởi sự tàn phá môi trường. Tiếng nước chảy của con sông có thể cũng là tiếng kêu thầm đau đớn và tuyệt vọng. Cũng như câu thơ "Tôi xin vẽ chú cuội mờ nằm nghiêng". Đấy là một câu thơ với hình ảnh chú cuội mà tôi không lường trước được. Cái được của một câu thơ, hay là của thơ,  là nó làm ra sự ngỡ ngàng cho người đọc.

Tác giả Văn Diên đã có những câu thơ như thế.

Phần đầu tập thơ nói nhiều về những vấn đề thời thế. Nhưng tôi nhận ra càng về cuối tập thơ thì sự mờ ảo và mênh mang của phận người càng hiện ra. Tập thơ đi từ cái tôi xã hội đến cái tôi của tâm hồn. Xin hãy đọc hai câu thơ dưới đây :

 Xa rồi gối ấm ngày xưa

Đầu giường nửa gối nước mưa thầm thì.

Viết như thế là viết hay. Có thể cả bài thơ là những câu thơ thông thường. Nhưng đến hai câu thơ này thì bài thơ đã đổi thay. Nửa chiếc gối giờ đây đã ướt đầm mưa và tiếng thầm thì mãi mãi. Nói về sự cô đơn chăng ? Nói về sự xa cách chăng ? Nói về sự mất mát chăng ? Tôi không muốn cụ thể hóa hoàn cảnh của hai câu thơ ấy. Tôi chỉ biết hai câu thơ đó đẹp, buồn bã và thổn thức lạ lùng. Thơ ca là tìm một hình ảnh, một cách nói để giữ người đọc ở lại và gợi mở một không gian mới, một cảm xúc mới trong lòng mình sau khi đọc nó.

Cái hiện thực xã hội nhiều đau đớn và báo động trong thơ của tác giả Văn Diên đang vang lên. Nó vang lên với tính chất cảnh báo về sự suy đồi của đạo lý, của sự linh thiêng ở mức đỉnh điểm (nơi tôn nghiêm nhất : nhà chùa). Và nó đồng thời vọng tới tận đáy lòng người khi nghĩ về một nơi chốn linh thiêng mà đã tràn đầy tội lỗi :

Chùa chiền nuôi dưỡng thiện chân

Sao đem làm chỗ nương thân lọc lừa.

Hai câu thơ tôi vừa trích là một tiếng kêu đau đớn, là sự dày vò của lương tâm tác giả trước những giá trị đích thực của tâm hồn, của cuộc sống đang rời bỏ con người. Đấy cũng là một phần rất quan trọng trong toàn bộ thơ của tác giả Văn Diên. Chính sự đau đơn của lương tâm và sự chân thành giản dị ấy đã làm người đọc động lòng.

Và những câu thơ cuối cùng tôi trích trong bài viết nhỏ này là những câu thơ thực sự hay và sức gợi mở rộng mãi:

Chân trời in bóng nỗi niềm

Vuông tròn muôn nẻo lại biền biệt xa.

Hai câu thơ dựng lên một không gian vô tận. Bao nhiêu điều tốt đẹp, nhân ái và ấm áp của sự sống này, của kiếp người này giờ đã quá xa xôi. Nỗi niềm của một con người, của một kiếp sống in lên chân trời thì nó huyền ảo thực sự và mênh mông thực sự. Nó hàm chứa rất nhiều ý nghĩa, nó làm nên nhiều tầng cảm xúc của câu thơ. Và cho đến lúc này, tôi tin rằng: cho dù khó tính thế nào thì chỉ đọc hai câu thơ này, người đọc đã thấy hiện lên một tâm hồn thi sỹ Văn Diên.

                                                                                                                             Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2020

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bài viết được xuất bản trên trang web chính thức của

NXB Hội nhà văn vào ngày: 05/08/2020

Tin khác

Người truyền ký ứcNgười truyền ký ức
Không trở lạiKhông trở lại
Gặp lại ngày xưa tập 2Gặp lại ngày xưa tập 2

Tin mới nhất

Điệp khúc xuân dâng người
Điệp khúc xuân dâng người

Có lẽ những câu thơ hay của Văn Diên trong chữ, trong vần gặt hái từ dòng sông Hồng quê mẹ, tạo lên những hạt thơ như hạt phù sa lấp lánh long lanh, lại như tiếng chuông chùa để lại dư âm trong lòng tôi và trong lòng bạn đọc...

Sách mới

Điệp khúc xuân dâng người

viết bởi: Lê Hồng Thiện

Điệp khúc xuân dâng người
Bài toán khó tâp 1, 2

viết bởi: CAO NGỌC THẮNG

Bài toán khó tâp 1, 2
Về miền thinh không

viết bởi: Nguyễn Quang Thiều

Về miền thinh không