Bài toán khó

Nói chung, truyện Bài toán khó ( tập 1 và tập 2) của tác giả Lê Huy Thảo rất bổ ích cho người lớn tuổi và hữu ích cho người trẻ tuổi đang học tập, công tác hay đã nghỉ hưu ở trong hoặc ngoài ngành công an...

Viết bởi: Triệu Hồng

TRUYỆN  BÀI TOÁN KHÓ- PHẢN ÁNH CHÂN THỰC

  CUỘC SỐNG, CÔNG TÁC CỦA CÁN BỘ, CHIẾN SỸ CÔNG AN

 

  Tác phẩm truyện Bài toán khó ( tập 1 và tập 2) của Lê Huy Thảo, trung tá công an nghỉ hưu sáng tác, được Nhà Xuất bản Hội Nhà văn ấn hành trong hai năm 2017 và 2018. Tác giả tốt nghiệp Trường Đại học An ninh khóa 3 ( 1971-1976), viết lại cuộc đời công tác, tuy chưa hết vì anh còn có dự định viết tập 3 vào các năm sau, nhưng nó phản anh chân thực đời sống học tập, công tác và những thành tích của người sỹ quan công an được đào tạo bài bản, chuyên môn giỏi, năng lực công tác tốt, làm việc có trách nhiệm mà phải chịu trắc trở, thiệt thòi, đau khổ. Cũng xin được nói thêm, tác phẩm truyện này được hình thành từ những tập ký của anh, được anh cẩn thận đưa cho nhiều cán bộ trọng trách đọc, tham góp ý kiến và khi nâng văn bản ký thành truyện, anh cũng đưa cho nhiều đồng sự và bạn bè đọc chân thành góp ý để sửa chữa cho chân thực trước khi in. Nên các nhân vật mà anh thể hiện trong truyện rất đúng với con người trong đời sống thực, có người khi trực tiếp đọc đã đánh giá nó đúng “ một trăm phần trăm”. Nhưng khi đọc tác phẩm gặp các nhân vật, ta không thấy gì xa lạ mà còn thấy gần gũi, thân quen vì con người ta lúc ấy vốn như thế, chứ không tô hồng hoặc bôi đen.

   Vào truyện, tác giả như có ý thể hiện luận đề cho Bài toán khó. Bài toán khó tức là bài toàn khó giải vì nó có nhiều ẩn số, liên quan đến sự sống còn của chế độ xã hội mà người đứng đầu phải chịu trách nhiệm. Truyện kể không phải là đề tài, luận văn khoa học phải đưa ra căn cứ luận giải rõ ràng, nhưng nó lại có tác dụng khiến cho người đọc suy nghĩ, hiểu sâu về chủ đề và hiện thực cuộc sống với các nhân vật được đưa vào tác phẩm.

    Tác giả đã hóa thân vào nhân vật Thơm tự kể lại câu chuyện của mình, đúng với hoàn cảnh bản thân, gia đình, nhà trường, quê hương, đất nước vào các thời điểm lịch sử, bắt đầu từ những năm đầu thập kỷ bày mươi, thế kỷ 20. Chàng trai Thơm, 19 tuổi quê Yên Định, Thanh Hóa được tuyển vào học Trường Đại học An ninh, tại Hà Nội, học viên chính quy chuẩn bị lực lượng cho tương lai khi miền Nam được giải phóng, nước nhà thống nhất.

    Thơm học hết cấp ba, thi đỗ vào Đại học Bách Khoa và Đại học An Ninh, nhưng anh chọn Đại học An ninh là nơi học tập, tu dưỡng phấn đấu trở thành người cán bộ công an cách mạng. Câu chuyện về anh được kể lại từ lúc anh nhập học, là đảng viên, từng trải qua công tác, có năng lực học tập, năng khiếu văn nghệ và tinh thần trách nhiệm cao. Anh được ban giàm hiệu, đoàn trường phân công làm bí thư chi đoàn, chính trị viên trung đội, có nhiều triển vọng trong công tác. học tập và rèn luyện.

    Chàng trai tên Thơm từ quê hương Yên Định ra Hà Nội học tập, cũng biết mình là người  “quê Choa”, có nhiều hạn chế trong lời ăn tiếng nói, trong sinh hoạt, quan hệ cần phải khắc phục. Vào tuổi hai mươi trái tim Thơm dào dạt tình cảm yêu thương, nhớ nhung các cô gái ở quê hương và ở trường lớp với tình cảm đẹp như ánh trăng rằm, như cây lá mùa xuân tươi non, phơi phới, hứa hẹn nhiều tương lai hạnh phúc.

    Nhiều chương trong tập 1, tập 2, tác giả miêu tả nhân vật Thơm trong bối cảnh tại nhà trường, gia đình, quê hương, nơi công tác, học tập. Ở đâu chàng trai Thơm trẻ tuổi đều được thể hiện bằng hình tượng ngôn từ tươi mới, rất rõ về hình dáng, tư tưởng, tình cảm, tinh thần, nhận thức, ý chí và hành động.

    Là học viên, Thơm có tình cảm kính trọng đặc biệt với thầy hiệu trưởng, dạy anh đạo lý làm người, làm cán bộ. Những câu nói bình dị và ý nghĩa của thầy dạy cho Thơm nhớ mãi, làm phương chân rèn luyện, phấn đấu, cư xử tốt đẹp với đồng chí, với nhân dân, hy sinh tất cả vì  dân tộc, vì đất nước. Thơm cũng có quan hệ tốt đẹp với cô giáo chủ nhiệm, thầy dạy chuyên môn, thầy trợ lý cho đến ngày hôm nay.

    Với bạn bè đồng nghiệp thì chân thành, yêu mến giúp đỡ nhau trong học tập, công tác, sinh hoạt, bảo ban nhau thực hiện những điều hay lẽ phải, tránh xa những tiêu cực, lạc hậu làm nhụt ý chí, chậm tiến bộ, giúp đỡ đồng chí, đồng nghiệp kể cả khi họ có khuyết điểm. Thể hiện một tấm lòng yêu mến, bao dung, nhân đạo, cầu tiến bộ của một người thanh niên đang từng bước trưởng thành.

    Nhân vật trong tác phẩm là con người lịch sử xã hội đều có lai lịch rõ ràng. Chàng trai Thơm sinh ra trong một gia đình mà mỗi người đều mang truyền thống yêu nước, cần cù học tập, lao động, gắn bó với làng quê bằng mồ hôi, nước mắt, máu thịt của mình, Tác giả dành nhiều trang miêu tả hoàn cảnh sống của bố mẹ, các anh, chị, các em, người thân yêu, hàng xóm láng giềng của Thơm. Trong hoàn cảnh nghèo khó nhưng chứa chan tình cảm yêu thương, đùm bọc, dăn dạy, bảo ban theo đạo lý và truyền thống văn hóa dân tộc. Điều đó đã làm nên cái gốc nhân cách, bản lĩnh, tư tưởng, tình cảm của Thơm, người chiến sỹ công an cách mạng.

  Là thanh niên được giáo dục, đào tạo và trưởng thành nên tư tưởng, tình cảm của Thơm rất tươi đẹp, hình thành từ mục tiêu lý tưởng, tình cảm trung thực, sáng tươi, không tỳ vết. Nhưng nó lại gặp trắc trở khi hoàn cảnh thực tiễn không cho phép con người sống trong sáng vô tư, thực thà bởi nhận thức cũng như lối sống của con người ta lúc đó còn nhiều hạn chế, trong cái cơ chế quan liêu, áp đặt mà sau này chúng ta phê phán gọi nó là  “thời cực đoan”.

   Học viên Thơm tích cực học tập, công tác, lập được nhiều thành tích trong lãnh đạo chi đoàn thanh niên, tham gia lập công khi cùng lớp đi làm thủy lợi trên công trường, được đoàn trường dự kiến chọn đi báo cáo điển hình trong đại hội Đoàn Thanh niên cấp Bộ. Nhưng trong dịp tổng kết năm học, Thơm và người bạn nữ cùng lớp bị quy là có quan hệ yêu đương, vi phạm về một “ điều cấm” trong bản nội quy của nhà trường. Thơm bị cấp trên miễn nhiệm chức vụ bí thư chi đoàn, chính trị viên trung đội và đưa ra hội đồng kỷ luật của nhà trường. Thơm không bị một hình thức kỷ luật nào, nhưng bị cấm “gần gũi”, nó làm cho Thơm mất phương hướng, tê liệt tinh thần, buồn chán, ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả học tập, công tác trong quá trình phấn đấu rèn luyện tại nhà trường, mãi về sau Thơm mới khắc phục được.

    Câu chuyện của cuộc đời Thơm được kể lại trong một khung cảnh cảnh sau bốn mươi năm ra trường, học viên D3 có cuộc hội lớp tại Tuần Châu, Hạ Long. Thơm đã nghỉ hưu, gặp lại các bạn cùng lớp với niềm vui phấn khởi dâng trào. Nhiều học viên tiến bộ đảm nhiệm các chức vụ quan trọng của Đảng, Nhà nước, của ngành công an, nhưng cùng có nhiều bạn vắng mặt do gặp phải trắc trở trong cuộc sống, công tác, làm cho Thơm phải suy nghĩ. Nhìn lại quá trình công tác cống hiến của Thơm cũng chẳng suôn sẻ gì, cũng bị va vấp, vì sự cản trở, trù đập, bôi xấu của những người lãnh đạo trực tiếp. Mặc dù anh có nhiều năng lực, lập nhiều chiến công, có uy tín với cán bộ, chiến sỹ, với địa phương; nhưng vì sợ những người lãnh đạo bảo thủ, yếu kém, bè phái mà phải từ bỏ chức phó huyện, rời xa ngôi nhà, xứ quê yêu dấu của mình, đến nơi công tác mới để yên thân.

    Vấn đề của Bài toán khó được viết ra từ cuộc sống học tập, công tác,  của nhân vật Thơm. Đó là những vấn đề tồn tại trong xây dựng xã hội, con người mới xã hội chủ nghĩa do những ấu trĩ về nhận thức, sai lầm trong chính sách và quá trình cải tạo nông thôn làm ảnh hưởng đến kinh tế, đến con người và cả nền văn hóa dân tộc. Nó gây hậu quả xấu, dư chấn âm ỉ trong mỗi con người, làm chia lìa những quan hệ tốt đẹp vốn có của xã hội ta. Ở nhà trường học viên cũng bị chi phối bởi những quy định ngặt nghèo làm tê liệt cả tình yêu nam nữ trong sáng thủy chung, đẩy con người vào chốn đường cùng, bức bối. Những người lãnh đạo có trách nhiệm vẫn cứ làm sai, hiểu sai, cứng nhắc, dẫn đến cực đoan, quá tả trong giải quyết vụ việc, làm tan vỡ tình cảm, tư tưởng của chính con người tốt, tạo điều kiện cho những kẻ cơ hội tiến thân, phá hoại sự đoàn kết trong nội bộ Đảng và quần chúng nhân dân.

    Kể về Thơm, người sỹ quan công an từng trải công tác ở cơ quan Bộ và tại nơi được phân công đi tăng cường trên miềnTây Bắc thời chiến tranh biên giới phía Bắc. Do hoàn cảnh gia đình bố mất, mẹ già, anh trai hy sinh, vợ chồng mỗi người một nơi xa, nên phải xin về quê  và nhận trách nhiệm làm đội trưởng hình sự tại huyện nhà. Mặc dù có lời khuyên chân thành của các cán bộ quen biết, thân tình khuyên nên ở lại Sở công tác, cho biết trước về huyện nhà là  gặp phải  “nhưng hòn đá tảng không bẩy đi được”.

   Trở về huyện nhà, Thơm nhận làm đội trưởng hình sự lao ngay vào công tác phá án. Chỉ trong một thời gian ngắn, anh chỉ huy phá được rất nhiều vụ án, cả những vụ án tồn đọng từ trước chưa phá được. Nhờ sự chỉ đạo sát sao, tinh tế, điều tra cụ thế, nắm các manh mối, phán đoán, quyết định nhanh. Nên đội hình sự dưới sự chi huy của anh đã phá được nhiều án, bắt được kẻ gian, lấy lại tài sản trả lại cho cơ quan, cán bộ và người dân. Lập lại trật tự xã hội, lấy lại niềm tin cho dân, nhất là giải quyết được mối nghi ngờ, mâu thuẫn nội bộ tồn tại trong cơ quan chính quyền, cấp ủy Đảng. Nhờ phá được án mà Thơm có thêm uy tín, đội hình sự được chủ tịch huyện chú ý cấp cho ô tô, xe máy đi công tác thực thi nhiệm vụ.

   Nhưng chỉ một thời gian, Thơm đã gặp phải những “ hòn đá tảng”, nằm ngay trong lãnh đạo cơ quan công an, về sau càng thấy nhiều hơn. Đó là những cán bộ chỉ huy công an huyện, yếu về chuyên môn nghiệp vụ, kém về khả năng chỉ huy, mặc dù có bằng cấp, được đào tạo, có người còn làm thầy giảng dạy nhiều năm ở trường đại học. Trước các vụ án, một cán bộ phó huyện chẳng biết chỉ đạo gì chỉ nói câu “ Các đồng chi làm cho rõ, làm cho rõ…”; hay một phó huyện khác  lúc nào cũng nói lời sáo rỗng “ Lênin nói…”, hoặc “Yêu Đảng, Bác Hồ…”, không có nghĩa lý gì. Trưởng công an huyện thì không có năng lực chỉ đạo, không có óc xét đoán, làm sai lại còn chửi bới đồng nghiệp, say rượu thì hô bắt kẻ gian, túm cổ đồng chí mình kêu rống lên “ Nó đây rồi!”làm ai cũng tức cười. Nhưng ông ta  nằm trong thường vụ huyện ủy, không ai bắt từ chức, chuyển đi được. Nguy hại hơn là những người lãnh đạo ấy có thói tranh công, buộc tội cấp dưới, xu nịnh cấp trên.

   Thơm, người cán bộ công an giầu kinh nghiệm phải sống, làm việc trong hoàn cảnh ấy. Trong những lần phá án, anh bị họ vô cớ phê phán, chửi bới, ngấm ngầm buộc tội và cô lập. Một lần bị oan, bị Sở phê phán, cán bộ huyện lại phù họa làm trầm trọng thêm, anh phải trả quyết định đề bạt chức phó huyện và cái công văn chỉ đạo của Sở làm anh bị phê bình cho phó trưởng sở công an tỉnh phụ trách công tác tổ chức khi ông lên làm việc với huyện. Sau đó, anh bị  kỷ luật cảnh cáo với lý do “ gây mất đoàn kết”, phải điều động đi làm công tác khác, cũng là dịp anh thoát khỏi những “ hòn đá tảng” chặn đường.

   Thiếu vắng Thơm, mọi việc ở huyện rối bời, những cán bộ ở huyện công an kém cỏi, làm ra 36 vụ oan sai, nhiều vụ điển hình xấu vang ra cả nước, có cán bộ chán nản phải bỏ nghề, nhiều người bị kỷ luật, bị phê bình, khiển trách. Báo chí xông vào viết bài lên án những cán bộ yếu kém, do không điều tra sâu sát, nhà bào còn ghi tên Thơm vào danh sách những người làm sai. Thơm và vợ phản ứng, nhưng sự việc đã rồi, đành phải theo cái luận điệu của Chí Phèo “ nó chửi cả làng, có chửi riêng mình đâu”, nên bớt giận, cho qua.

    Những cán bộ làm nên “ hòn đá tảng”, vì áp lực công việc, tinh thần âm tính nên trưởng huyện mắc bệnh đột tử; huyện phó bị án kỷ luật để thoát khỏi phải về hưu non; một huyện phó nữa bị cấp trên điều đi công tác nơi khác. Nhưng những việc họ làm để lại hậu quả rất nghiêm trọng, không phải chỉ tạo nên nhiều vụ án oan sai mà còn làm mất uy tín, niềm tin vào cán bộ, chiến sỹ trong cơ quan công an huyện mà nhiều năm sau mới lấy lại được.

   Tác giả đã hóa thân vào nhân vật Thơm kể lại cuộc đời làm chiến sỹ, cán bộ công an. Tuy chưa hết, vì anh chỉ kể lại những việc chủ yếu mà anh từng trải qua từ ngày học ở trường, ngày công tác tại huyện nhà, còn dự kiến kể hết trong tập 3. Nhưng đọc hơn 600 trang truyện,  người đọc bắt gặp những nhân vật được miêu tả rất rõ nét, những con người của quê hương Thanh Hóa đậm đà tình cảm, có sức sống diệu kỳ, kiên cường trong gian lao, vượt lên muôn nghìn khó khăn để duy trì cuộc sống của mình, hướng về tương lai. Giúp ta hiểu thêm về cuộc sống của người chiến sỹ, cán bộ công an làm việc trong các thời kỳ, với những  vất vả, khó khăn và những chiến công của họ.

    Trong truyện ta bắt gặp nhiều trang viết giới thiệu về những đặc sản của quê hương như ráu má, cải lê, tương ái theo cách cảm nhận riêng của nhân vật Thơm khi thưởng thức làm ai đọc cũng thích. Nhất là thế giới loài chim trong sự quan sát tinh tế của Thơm làm cho người đọc thêm yêu thiện nhiên tươi đẹp và cuộc sống của con người.

    Truyện có nhiều trang thể hiện tình cảm yêu thương con người, gia đình, quê hương, đất nước. Những trang viết về chiến tranh, ngày diễn ra  trận Điện Biên Phủ trên không, ngày ký kết Hiệp định Pari, ngày 30 tháng 4, giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất đất nước. Nhất là hình ảnh con người, quê hương là những ông bố, bà me, anh chị em, bà con hàng xóm, văn nghệ sỹ, người yêu thương và chiến khu Ngọc Trạo,  sống động mãi trong trí nhớ của người đọc.

    Tác giả là chiến sỹ, cán bộ công an nhiệt tình trong công tác, giỏi chuyên môn nghiệp vụ, biết kính trên nhường dưới, bảo vệ nhân phẩm  cho cả những con người có lỗi lầm, sa ngã. Cao hơn là tôn trọng lẽ phải, chân lý ở đời, nhận biết khả năng và hạn chế của từng cán bộ, chiến sỹ làm việc với mình.

    Truyện kể trong thời gian dài, nhưng do khả năng tổ chức, kết cầu, văn bản vẫn liền mạch, hấp dẫn người đọc, dễ tiếp thu, cảm nhận được nhiều cái hay, cái đẹp trong tác phẩm.

    Nói chung, truyện Bài toán khó ( tập 1 và tập 2) của tác giả Lê Huy Thảo rất bổ ích cho người lớn tuổi và hữu ích cho người trẻ tuổi đang học tập, công tác hay đã nghỉ hưu ở trong hoặc ngoài ngành công an. Bởi vì trong đó chứa đựng nhiều kỷ niệm sâu sắc, kinh nghiệm sống phong phú, phong cách làm việc cụ thể, lối ứng xử linh hoạt rất cần thiết cho mỗi con người hôm nay.

                                                                                                                                                   Tr H

 

Bài viết được xuất bản trên trang web chính thức của

NXB Hội nhà văn vào ngày: 05/12/2019

Tin khác

Bóng MẹBóng Mẹ
Gỗ thầnGỗ thần
Búp bê đi đường vòngBúp bê đi đường vòng

Tin mới nhất

CÒN MÃI MỘT HỒNG NGUYÊN ĐỂ NHỚ
CÒN MÃI MỘT HỒNG NGUYÊN ĐỂ NHỚ

Hồng Nguyên tuy viết văn và làm thơ không nhiều, nhưng chỉ riêng một Nhớ cũng đã cho ông mãi còn lại với thời gian.

Sách mới

Bài toán khó tâp 1, 2

viết bởi: CAO NGỌC THẮNG

Bài toán khó tâp 1, 2
Về miền thinh không

viết bởi: Nguyễn Quang Thiều

Về miền thinh không
Người truyền ký ức

viết bởi: Nhà xuất bản

Người truyền ký ức