NHÀ THƠ NGUYỄN LINH KHIẾU VÀ "TÔN GIÁO DÒNG SÔNG"

Năm 2018, nhà thơ, PGS. TS triết học Nguyễn Linh Khiếu tung ra 3 “đứa con” tinh thần: “Phồn sinh”, (trường ca), “Sa hồng”, (thơ và trường ca), “Beijing - Lá phong vàng”, (tùy văn). Là người yêu thơ, làm thơ nhưng thú thật, tôi bị choáng “toàn tập”.

Viết bởi: Ngô Đức Hành

 Tôi choáng vì năng lượng thơ trong ông, choáng vì sự “đồ sộ”. Nguyễn Linh Khiếu thì nheo nhep đôi mắt, thản nhiên như không. “Là một trường ca, tôi thấy nó phải viết như thế. Viết ngắn đi không được và viết dài hơn nữa cũng không được. Trong dáng vẻ hoàn thiện của nó đối với tôi “Phồn sinh” đúng là phải 135.745 chữ và dày 710 trang khổ 16x24”, ông nói vậy, tưng tửng như vừa đặt “Phồn sinh” xuống trước mặt tôi. Trên đôi vai ông, “Phồn sinh” đủ độ đầm, không quá sức.

 Theo Nguyễn Linh Khiếu, ông bắt đầu viết “Phồn sinh” từ tháng 1.2002 và kết thúc vào tháng 1/2014. Ông viết nó liên tục suốt 12 năm. Năm 2007 khi mới hơn 200 trang A4, ông đã mang “Phồn sinh” đến mấy nhà xuất bản cả trong Nam ngoài Bắc nhưng đều không được cấp giấy phép. Không in được, ông viết tiếp đến 500 trang A4 thì kết thúc.

 Ông lý giải nhu cầu tự thân: Viết ““Phồn sinh” trước hết là viết vì tôi. Nhu cầu nội tại của cá nhân tôi thúc bách tôi phải viết nó. Không viết nó không được. Tôi không thấy “Phồn sinh” đồ sộ. khi bắt tay viết “Phồn sinh” và sau đó suốt 18 năm tôi không in thêm một tập sách nào nữa, mà tập trung sức lực và tâm trí để hoàn thành 18 tập bản thảo. Không in là hoàn toàn do chủ ý của cá nhân tôi chứ không vì cái gì”.

Về mặt thi pháp, thế giới nghệ thuật, lý tưởng thẩm mỹ và thông điệp thì, với tư cách là một tác giả thơ, Nguyễn Linh Khiếu không thay đổi. Với “Phồn sinh” và “Sa hồng”, cảm quan nghệ thuật và cảm thức nhân sinh vẫn thế, nhưng nó cho thấy một sự quyết liệt của dấn thân, nhân bản và ham sống. Ham sống một cách thái quá đến mức biến cả thế giới thành thế giới sinh sôi nảy nở và coi những gì hủy diệt sự sống là tội ác.

Đáng tiếc, chúng ta, với tư cách là nhân loại đang chứng kiến điều đó khi Coronavirus đang hoành hành và Covid-19 đã trở thành thảm họa toàn cầu.

Với Nguyễn Linh Khiếu, trong ông gần như có một thứ tôn giáo, tạm gọi là “tôn giáo dòng sông”. Những vấn đề cốt tử của cuộc đời, của nghệ thuật, của sự sống ở thời kỳ đầu xuất hiện riêng lẻ trong các bài, các tập thơ thì đến “Phồn sinh” nó xuất hiện trong một chỉnh thể thống nhất của một hệ thống hoàn thiện, tạo lập nên “thế giới phồn sinh”. “Nghĩa là tôi vẫn là tôi nhưng tôi đã hoàn toàn khác xa với tôi khi tôi còn trẻ. Nhà thơ trong quá trình sáng tạo thơ ca không chỉ khám phá chính mình, mà nhà thơ còn phải luôn luôn vượt qua chính bản thân mình. Vượt qua chứ không phủ định”, nhà thơ Nguyễn Linh Khiếu chia sẻ.

 

 

Sông Hồng là hiện thân của sự sống

Trong “Phồn sinh”, độc giả nhận ra cả một vùng châu thổ, nơi có con sông Hồng vĩ đại. Nguyễn Linh Khiếu lý giải: “Điều này thật đơn giản, bởi tôi sinh ra lớn lên ở cửa sông Hồng, nơi sông Hồng gặp biển. Thế giới tuổi tôi thơ tôi là dòng sông, triền đê, cánh đồng lúa, cây cỏ, bãi bồi, cua cáy, tôm cá, ếch nhái, trâu bò, lợn gà, cào cào, châu chấu, trẻ mục đồng và dĩ nhiên là phù sa nữa… Quanh năm tươi tốt, quanh năm mùa màng gặt hái, quanh năm vang lừng nhịp điệu sinh sôi nảy nở. Những khi thủy triều dâng cao, nước lũ sông Hồng bị đẩy ngược lại và tràn ngập đồng bãi, làng xóm đâu đâu cũng đỏ quạch phù sa sóng sánh mỡ màu”.

Với Sông Hồng, là nơi nhà thơ sinh ra, ông xem là hiện thân cả về thể xác lẫn tinh thần của mình: “châu thổ Sông Hồng đó là hồn cốt linh thiêng của ta/ châu thổ Sông Hồng đó là trường ca đó là giao hưởng đó là âm thanh đó là nhịp điệu đó là tiết tấu đó là sắc màu đó là hình hài đó là ngôn ngữ đó là sinh mệnh rực hồng vang lừng bài ca sự sống”.

 Nguyễn Linh Khiếu lang thang khắp mọi miền xứ sở, để tiếp tục kiếm tìm bản ngã, kiếm tìm câu trả lời về sự tồn tại của chính mình:  “vì sao ta sinh ra ở một làng chài nơi cửa Sông Hồng hùng vĩ/ vì sao ta sinh ra ở châu thổ mỡ màu đất đai đang khai khẩn đất đai đang mở mang đất đai đang sinh nở đất đai đang khẩn trương tiến về Biển Đông tiến về đại dương tiến về vô cùng/ vì sao ta sinh ra ở bán đảo Đông Dương một bên rừng núi đại ngàn một bên đại dương thăm thẳm/ vì sao ta sinh ra ở vùng Đông Nam Á nắng lắm nhiều mưa ẩm ướt gió mùa/ vì sao ta sinh ra ở châu Á nhiệt đới nóng bỏng da vàng mắt đen máu đỏ/ vì sao ta sinh ra bên bờ Thái Bình Dương sục sôi sóng thần rực trời núi lửa”.

Ông tâm sự, cả đời sinh sống ở châu thổ sông Hồng. Dĩ nhiên, nếu chỉ có thế thì phù sa và sông Hồng không thành nỗi ám ảnh của nhà thơ được. Bởi nó thân thuộc quá, gần gũi quá, bình thường quá. Rất may là ông có dịp đi nhiều nước và chính sự khác biệt của mỗi vùng đất trên thế giới nơi được đến đã giúp ông nhận ra châu thổ sông Hồng là một đặc sắc, một đặc ân đối với thơ mình. “Tôi là một trong những nhà thơ của châu thổ sông Hồng”, Nguyễn Linh Khiếu xác quyết.

Ngoài sông Hồng trong “Phồn sinh”, trong “Sa hồng”, (thơ và trường ca), tôi còn gặp sông Hồng nhiều dòng sông khác: “trâu mộng sông Hồng”, “sông Hồng”, “sông Bằng”, (còn gọi là sông Bằng Giang), “Kỳ Cùng”, “Nậm Thi chảy trong mưa”, “sông Hằng”, (Ấn Độ), “sông Themes”, (Vương quốc Anh).

sông Bằng cao như em

sông Bằng dài như em

sông Bằng dịu dàng như em

sông Bằng trong vắt như em

cô gái miền rừng môi hồng da trắng

sông Bằng yểu điệu đâu đó rất gần cuộc đời ta

(sông Bằng)

dòng nước lạnh lẽo kia chẳng nói năng gì

Kỳ Cùng mùa đông tiếng thở dài vô bờ bến

những gì đã mất thỉnh thoảng đời ta lại mất

những gì còn chẳng biết sẽ mất lúc nào

(Kỳ Cùng).

Quê hương nào cũng có dòng sông, nhiều nhà thơ viết về dòng sông. Tuy nhiên, dòng sông của Nguyễn Linh Khiếu với vị trí là một “tôn giáo” luôn xuất hiện đầy trăn trở.

Với Nguyễn Linh Khiếu, sông, biển không chỉ cung cấp nguồn nước để trồng lúa và ngư trường để đánh bắt cá tôm, mà còn là môi trường sinh sống của nhiều thế hệ người Việt. Truyền thuyết Lạc Long Quân - Âu Cơ đã nói đến 50 người con theo cha lên rừng, 50 người con theo mẹ xuống biển để lập nghiệp. Và, không chỉ là đề tài muôn thuở cho các nghệ sĩ dân gian sáng tác nên những điệu hò, điệu ví truyền tụng từ thế hệ này qua thế hệ khác...Với ông, dòng sông là cái nôi nuôi dưỡng mỗi con người khôn lớn, là nơi để nhớ thương và cảm nhận về tình yêu và số phận. Trong mỗi trái tim và khối óc của ai mà không có sóng và gió của sông, biển quê hương. Thời gian và không gian của mỗi dòng sông, trong lòng nó, quá đỗi bí ẩn. Thô bạo với dòng sông là báng bổ những điều thiêng liêng.

Có lẽ vì thế, nhà thơ Nguyễn Linh Khiếu luôn đăm đắm với dòng sông và tận tụy với nó, tự nhận mình “ta là hạt phù sa suốt đời tươi non tung tăng ra biển/ gặp sông là màu mỡ chan chứa nồng nàn”, (sông Themes).

                                                                                                                   N.Đ.H

Bài viết được xuất bản trên trang web chính thức của

NXB Hội nhà văn vào ngày: 08/09/2020

Tin khác

NHÀ VĂN TRẦN ĐỨC TIẾN: "ĐỪNG ÁP ĐẶT QUÁ NHIỀU BÀI HỌC CHO CON TRẺ"NHÀ VĂN TRẦN ĐỨC TIẾN: "ĐỪNG ÁP ĐẶT QUÁ NHIỀU BÀI HỌC CHO CON TRẺ"
MAY MÀ TÔI KHÔNG XIN GẶP NHÀ THƠ TỐ HỮUMAY MÀ TÔI KHÔNG XIN GẶP NHÀ THƠ TỐ HỮU
MỘT GIẢI PHÁP CHẤM DỨT VĨNH VIỄN NẠN ÁN OANMỘT GIẢI PHÁP CHẤM DỨT VĨNH VIỄN NẠN ÁN OAN

Tin mới nhất

CÒN MÃI MỘT HỒNG NGUYÊN ĐỂ NHỚ
CÒN MÃI MỘT HỒNG NGUYÊN ĐỂ NHỚ

Hồng Nguyên tuy viết văn và làm thơ không nhiều, nhưng chỉ riêng một Nhớ cũng đã cho ông mãi còn lại với thời gian.

Sách mới

Bài toán khó tâp 1, 2

viết bởi: CAO NGỌC THẮNG

Bài toán khó tâp 1, 2
Về miền thinh không

viết bởi: Nguyễn Quang Thiều

Về miền thinh không
Người truyền ký ức

viết bởi: Nhà xuất bản

Người truyền ký ức