NHÂN VẬT QUYÊN VÀ TIẾT LỘ VỀ NHỮNG NGƯỜI ĐÀN BÀ THA HƯƠNG

Quyên có mặt khắp thế giới, nơi nào có người Việt lang bạt đau khổ và hạnh phúc. Đấy là một sự thật làm tác giả biết ơn những con người lao khổ vốn như loài chim di ngụp lặn ở đại dương mênh mông

Viết bởi: Nguyễn Văn Thọ

Cho tới nay, ba năm trôi qua sau khi tiểu thuyết Quyên ra mắt. Nó được  tái bản hai lần, song được nối bản khá nhiều lần. Cuối năm 2010 là 5000 bản. Riêng tôi mang đi Đức cũng ngót nghét 1000, chưa kể các trung tâm bán buôn lớn ở Đức đều bán Quyên. Quyên có mặt khắp thế giới, nơi nào có người Việt lang bạt đau khổ và hạnh phúc.

 Tới năm nay, tôi đã sống ở Đức tròn 22 năm. Hai hai năm phiêu bạt, tôi gặp bao phận người phiêu dạt. Họ như lau sậy, như loài chim di lênh đênh, ngụp lặn giữa đại dương miếng cơm manh áo và, chính họ đã trao cho tôi cuốn tiểu thuyết Quyên.

 Khoảng đầu thập kỉ 90, cạnh thành phố tôi ở, có đám tang một cô gái Việt. Đám tang leo pheo dăm bẩy người Việt, hai ba người Đức. Một đám tang không nước mắt, không người thân. Xác được đốt ra tro bụi. Tôi biết cô gái ấy từ thời Đông Đức. Nguyên là công nhân trong đội V.N ở nhà máy ô tô IFA. Cô gái gầy, mỏng như lá lúa. Nhiều cô gái Việt xinh đẹp, ở lại Đức sau khi bức tường đổ, rất dễ có bạn trai Việt. Riêng cô, vì gầy quá chả ai yêu chăng? Buôn bán ở Đức cần có bạn, có hội có thuyền. Một thân một mình, không kham nổi việc buôn bán quần áo rong, nên bán thuốc lá cũng ít khách. Trước khi nhà máy tan, trời cho cô cơ may. Có anh bạn Đức cùng tổ sản xuất thương yêu cô và họ  cưới nhau. Rồi nhà máy ô tô tan. Người chồng thất nghiệp, một năm vô công rồi nghề, sinh ra nát rượu. Lúc say quá, hắn đánh cô, có bữa tím cả mặt mày. Bỏ chồng, cô quay về khu tập thể với cộng đồng, song vẫn vò võ một mình. Khi có việc sang bên đó, tôi thấy cô đã gầy lại gầy hơn, mỏng lại mảnh hơn. Đi lại cứ phơ phất, y như cái bóng chập chờn vô hồn. Nhập nhoạng đêm mới thấy cô lướt ra bếp tập thể, nấu gì rất nhanh rồi lại biến mất sau tấm cửa phòng. Đùng một đêm, cô thắt cổ. Ba bốn ngày sau, đồng hương mới phát hiện ra, xác đã lên mùi. Kiểm tiền cô gửi nhà băng, còn dư hơn 5000 DM. Vậy cô không thiếu tiền. Hỏi ra, cô chẳng còn người thân ở Việt Nam. Ở Đức lại cô độc giữa đồng bào của mình, không chồng, không con, bè bạn và không công việc. Tro cô cho vào hũ sành không rõ sẽ gửi vào nhà thờ hay vùi ở nghĩa trang thành phố. Nếu ở nhà thờ còn đỡ chứ ở nghĩa trang sau 30 năm sẽ vô tăm tích. Đấy là luật cải táng nếu thân chủ không mua đất táng vô hạn. Ai lo và ai có tiền làm việc ấy? Tổ chức dân sinh xã hội của Đức thường chỉ cho tiền mua đất táng giới hạn, nếu hội đoàn VN tại nơi cô ở có đơn trình.

 Tôi có đứa cháu họ gần, từ Nga vượt biên sang Đức. Cháu kể cho tôi bao nhiêu chuyện, khi nó vì mưu sống cũng từng làm kẻ đưa đường. Trong các chuyện của cháu, có 1 câu chuyện rất tàn nhẫn, thương tâm, kể về trường hợp một anh chồng muốn bảo vệ vợ bị đám thú người giết băm xác làm mấy mảnh. Bọn tội phạm đã giết chồng, hiếp vợ để dung dọa cả đám người đồng bào chúng. Cuộc đời của một số người Việt, do hoàn cảnh bị đẩy tới tận chân tường, sống giữa rừng, không có luật pháp, chỉ có luật rừng, đã phát huy hết sức mạnh bản năng để tồn tại. Và điều ấy, đẩy họ tới nhiều tội ác với chính đồng bào mình. Một con người sinh ra bất luận là tộc chủng nào, nhu cầu bản năng là cần ăn, mặc và tình dục; sau đó là các sở cầu khác thuộc sự tiến hóa, như tìm hiểu khách quan, quan hệ cộng đồng, thụ hưởng văn hóa, hay sáng tạo ở các lĩnh vực, nhằm trao đổi giữa cộng đồng, làm giầu hơn cuộc sống của chính họ và cộng đồng. Điều thứ hai này xác lập mặt Người, không chỉ phụ thuộc vào tư chất mà phụ thuộc vào môi trường hoàn cảnh tiến bộ mức nào của xã hội. Cuối cùng khi đã đạt được gì đó, con người ta luôn có xu hướng xác lập vị trí của họ ở xã hội- xác lập Cái Tôi. Những sự xác lập như: Tôi sinh ra ở đâu, nguồn gốc và vị trí thế nào ở cộng đồng, là cái chung nhất của Con Người, dù gốc gác tộc chủng khác nhau. Như vậy, cuộc đời của cô gái kia, bị đẩy tới cô độc, cuộc sống khi mất hết ý nghĩa, lí thú sẽ dẫn tới tự tử - một cái chết vô tăm tích. Đám người đưa đường vượt biên ở rừng, từ chối hành lang tiến hóa, từ chối cả việc xác lập Cái tôi trong xã hội, hoàn toàn chỉ quay về bản năng, thì tội ác đến không cùng và cũng là một thứ sống mà vô tăm tích.

 Đầu thập kỉ 90, tại Teltow, nơi tôi ở có Trại tị nạn. Một cô gái Việt trong trại hay ra chỗ tôi bán hàng trò chuyện. Cô tên Oanh, người Hà Nội gốc. Gia đình thuộc dòng họ có nghề may Comle rất nổi tiếng ở Hà Nội. Sau, vợ tôi thân, hỏi chồng đâu? Cô chỉ lau nước mắt. Thì ra, vợ chồng cô sang xuất khẩu lao động sang Nga; rồi nước Nga  Xô viết tan rã, hỗn loạn, cô theo chồng chạy sang Đức. Là một người rất tần tảo, Oanh lao động, bán thêm mì, linh tinh mục ở Hop bên Nga, nên khi chạy sang Đức dắt theo lưng vốn. Luật Tị nạn không cho phép vợ chồng Oanh kinh doanh. Muốn làm giầu nhanh, chồng lao vào cờ bạc. Oanh phản ứng, cô bị chồng bạc đãi, đánh đập.  Một người Sri Lanka thấy thế bất bình, can dự vào việc gia đình Oanh, che chắn cho Oanh. Vài tháng sau, Oanh dẫn ra anh bạn Sri Lanka ấy gặp tôi. Anh tên là Kumar. Kumar đen bóng. Tôi trêu: Mày ra đường nên thắp đèn, kẻo ô tô đâm phải. Kumar chỉ cười, hay, khoe răng đều trắng tinh. Tôi im lặng tới xấu hổ, khi nghe Kumar kể, em không thể hiểu được sao người ta ở trại lại thờ ơ về việc này! Cả các bạn Việt cùng quê với em Oanh.

 Tôi suy nghĩ, rằn vặt. Bởi không chỉ là chuyện người ta, mà ngay chính tại gia đình thương yêu của tôi cũng rạn vỡ rồi tan nát. Dường như ở truyện và kí, sự vụn rời của thể ngắn chưa tạo một cái nhìn bao quát, một cái nhìn sâu sắc về con người và văn hóa Việt khi bứt ra khỏi cội rễ là tổ quốc, trong cuộc di dân không chỉ ở Đức. Khi trải nghiệm về văn hóa châu Âu và thế giới, tôi thấy bật ra rất nhiều câu hỏi và tự đục nát ra Thế giới quan của mình. Những điều ấy liên tục chồng lên nhau suốt mấy chục năm.Và nó, phải chuyển tải bằng tiểu thuyết. Mười năm, nhân vật Quyên cứ chờn vờn, lúc tỏ lúc  mờ.

 Mấy năm sau, Oanh và Kumar yêu nhau. Kumar rất giống người Việt, tóc đen, khuôn mặt Á châu, và tình cảm. Khác ở chỗ, da anh đen sẫm, tôi da vàng. Đôi khi Kumar nói tiếng vài câu Việt khá sõi. Khi ấy, tôi cứ nghĩ, anh là người Việt. Kumar thuộc một dòng họ lớn bên Sri Lanka. Lại sinh ra ở vùng đất mà ở đó đạo Phật có dòng minh triết với triết lí tự giác ngộ rất sâu sắc. Sự diễn giải của Kumar về đời sống rất giản dị qua hành xử hàng ngày, về suy nghĩ, lòng nhân ái, vị tha, toát ra cái Tinh thần cơ bản nhất của đạo Phật. Anh giải thích vì sao bênh Oanh, lại vì sao anh có thể yêu tới vô cùng và hy  sinh rất nhiều cho Oanh, một cô gái nhiều bệnh tật, khi Kumar cường tráng đầy sinh lực. Thế mà suốt hơn 20 năm nay, kể cả lúc giông bão nhất, như túng thiếu, như bị cướp vào nhà lấy hết tiền bạc, như khi Oanh ốm kiệt quệ cả sinh lực, Kumar vẫn bên cô yêu Oang tới  mức tôi chưa thấy một người Việt nào ở Đức yêu có thể dám hy sinh như thế.

 Năm ấy, nhân ngày sinh nhật tôi, Kumar đem tới một tượng đồng thẫm đen tạc đức Phật, nhỏ, cao chừng 13 phân. Gần như tượng Phật Tổ bên ta hay Trung Hoa song motip ở đế và tay hơi khác. Tôi thắp hương lạy Đức Phật, đặt trên bàn thờ ông bà ông vải, và kì diệu sao, tôi tìm ra chìa khóa cho tiểu thuyết Quyên. Vậy mà Quyên không thể nào khai bút được trên xứ Đức.

 Đầu năm 2004, tôi về Việt Nam một mình với những nỗi buồn đóng băng trong lòng. Tôi có cảm giác rất cô độc, khi mọi người quanh tôi tất bật đón Tết. Cảm giác của một người cha mẹ mất cả, bạn bè thì ai cũng dùng chút ít thời gian xum họp hoặc trả nghĩa các quan hệ mà thường ngày khó trả. Cảm giác của một người không có gia đình, thiếu vợ con xum vầy, đi bên những cặp vợ chồng hối hả mua sắm chuẩn bị Tết giữa 36 phố phường thân quen của chính tôi, nơi đã từng sống chết vì nó trong chiến cuộc. Trước khi có gia đình lần thứ Hai, tôi có mua một mảnh đất tại Ngọc, làm nhà và hy vọng là nơi nghỉ của vợ con mỗi khi về thăm nước. Ước mơ vậy, Nhưng tới 2004, gia đình đổ vỡ tới phương không thể cứu vãn nổi. Quay lại ngôi nhà ấy, giữa Mồng Một Tết. Tại đó, giữa lòng Hà Nội, trong  ngôi nhà tràn ngập hy vọng không thành, tôi đóng cửa suốt 7 ngày, không tiếp xúc bất kì ai, không ra khỏi cửa, mở máy viết như điên cuồng những chương đầu của Tiểu thuyết Quyên. Quyên đã khởi thủy ra đời từ những nguồn gốc sâu xa và trực diện như thế đó.

 Từ những thân phận có thật, thu lượm khắp nơi đặt vào Quyên. Họ, từng nhân vật, vừa có khuôn mặt riêng, lại mang khuôn mặt chung, phần nào đại diện cho một kiểu sống, một kiểu hành xử, dạng thức tồn tại điển hình tại Đức vào từng trạng huống tiểu thuyết. Đó là những Hùng đưa đường, Dũng quán imbiss. Huệ trôi dạt ở Hung mắc bệnh Sida. Đó là mụ Thị và nhân tình của Thị cũng có tên phúng dụ, mà mỗi cái tên gợi cho ra một hạng người, hay một hành vi mang tập tính điển hình của kiếp người v.v... Toàn bộ hệ thống nhân vật ấy chạy xung quanh nhân vật chính là Quyên. Chính vì vậy, rất nhiều bạn đọc ở Đức và ngoài Đức tìm đọc Quyên và ủng hộ nó, khi họ tìm thấy bóng dáng của chính họ, kỉ niệm của chính họ ở một giai đoạn cụ thể mà tiểu thuyết lấy nó làm khoảng thời gian khai thác.

 Cho tới nay, ba năm trôi qua sau khi tiểu thuyết Quyên ra mắt. Nó được  tái bản hai lần, song được nối bản khá nhiều lần. Cuối năm 2010 là 5000 bản. Riêng tôi mang đi Đức cũng ngót nghét 1000, chưa kể các trung tâm bán buôn lớn ở Đức đều bán Quyên. Quyên có mặt khắp thế giới, nơi nào có người Việt lang bạt đau khổ và hạnh phúc. Đấy là một sự thật làm tác giả biết ơn những con người lao khổ vốn như loài chim di ngụp lặn ở đại dương mênh mông. Hôm nay, Quyên vẫn bán ở phố sách Nguyễn Xí trong nội địa, nó như món nợ  được ít nhiều thanh toán và đây là hạnh phúc lớn của người cầm bút.

                                                                                                                                               Theo Nghệ Thuật Mới

 

Bài viết được xuất bản trên trang web chính thức của

NXB Hội nhà văn vào ngày: 20/07/2018

Tin khác

NHÀ THƠ NGUYỄN KHOA ĐIỀM: “TÔI SỐNG CÙNG NGƯỜI, CHẾT VÌ NGƯỜI”NHÀ THƠ NGUYỄN KHOA ĐIỀM:
“TÔI SỐNG CÙNG NGƯỜI, CHẾT VÌ NGƯỜI”
THƠ LÊ HUY QUANGTHƠ LÊ HUY QUANG
Văn chương về đề tài chiến tranh – những bước tiến mớiVăn chương về đề tài chiến tranh – những bước tiến mới

Tin mới nhất

"CHÚNG TA ĐANG SỐNG TRONG MỘT NỀN VĂN HÓA THẬT ĐÁNG TỦI HỔ"
"CHÚNG TA ĐANG SỐNG TRONG MỘT NỀN VĂN HÓA THẬT ĐÁNG TỦI HỔ"

“Tôi nghĩ là chúng ta đang sống trong một nền văn hóa thật đáng tủi hổ là rất vị kỷ, trong đó nhiều nguời lãng phí cuộc đời mình qua cuộc săn đuổi những thỏa mãn nhất thời..."

Sách mới

Nghìn ngày nước Ý, nghìn ngày yêu

viết bởi: Nhà xuất bản

Nghìn ngày nước Ý, nghìn ngày yêu
Bức xúc không làm ta vô can

viết bởi: Nhà xuất bản

Bức xúc không làm ta vô can
Tôi ngồi đây chờ con bão tới

viết bởi: Nhà xuất bản

Tôi ngồi đây chờ con bão tới